فیدراسیۆنی رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی پەیامێكی هاوبەش ئاڕاستەی ویلایەتە یەكگرتوەكانی ئەمریكاو كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان دەكات كە تایبەتە بە لێدوانەكانی ئەمدوایی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە بارەی ناردنی چەك و دیارنەمانی و ئەو تۆمەتانەی تر كە گوایە كورد بە پارە شەڕ دەكەن.
لەبەشێكی راگەیەنراوەكەدا هاتوە كە زلهێزەكان هەمیشە لەپێناو بەرژەوەندییەكانیان، پشتگیرییان لەو لایەنە سیاسییانە كردووە كە هۆكاری بێكاری، نادادی و بێمووچەیی خەڵكی كوردستانن. هەروەها نیگەرانیی قووڵی خۆیان لە ئاست بێدەنگیی حكومەتی هەرێمی كوردستان و حیزبە كوردییەكان دەربڕیوە. پێویست بوو ئەوان بە فەرمی و بە توندی وەڵامی ئەو تۆمەتانەی ترەمپیان بدایەتەوە، نەك بابەتەكە بۆ ململانێی ناوخۆیی و حیزبی بەكار بهێنن.
ئەمەی خوارەوە دەقی راگەیەنراوەكەیە:-
پەیامێكی كراوە و هاوبەش بۆ
- ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا
- یەكێتیی ئەورووپا
- سەرۆكایەتییەكانی هەرێمی كوردستان
- حزبەكان لە هەموو كوردستان
- ڕای گشتیی جیهانی
بەڕێزان..
ئێمەی گەلی كورد لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، یەكێك لە كۆنترین و ڕەسەنترین نەتەوەكانی سەر ئەم زەوییەین. مێژووی ئێمە تەنها چەند سەدەیەك نییە، بەڵكو ڕەگ و ڕیشەی ئێمە دەگەڕێتەوە بۆ هەزاران ساڵ پێش ئێستا، ئەو كاتەی مرۆڤایەتی لەم ناوچەیەدا یەكەمین هەنگاوەكانی شارستانیەتی ناوە. جوگرافیای كوردستانی گەورە، كە لە زنجیرە چیاكانی قەوقاز و بەرزاییەكانی ئازەربایجانەوە دەست پێ دەكات و بە ناو جەرگەی چیاكانی زاگرۆس و تۆرۆسدا تێدەپەڕێت تا دەگاتە پێدەشتەكانی حەمرین، و لە هەمەدان و تەبرێزەوە درێژ دەبێتەوە بۆ بەرزاییەكانی جۆلان و حەلەب و كەناراوەكانی دەریای ناوەڕاست، شاهیدی ئەوەیە كە ئێمە بەشێكی سەرەكی و بزوێنەری مێژووی ئەم ناوچەیە بووین. ئێمە هەمیشە وەك گەلێكی ئاشتیخواز شانبەشانی نەتەوەكانی دیكە ژیاوین و جێدەستی ئێمە بەسەر كۆی پڕۆسەی گەشەكردنی مرۆییەوە لە ڕووی زانستی، فەلسەفی، سیاسی و كۆمەڵایەتییەوە دیار و بەرچاوە.
گەلی كورد لە مێژووی نوێدا، بەتایبەتی دوای كۆتاییهاتنی جەنگی یەكەمی جیهانی، گەورەترین زوڵمی مێژوویی لێ كراوە. لەو كاتەی نەخشەی نوێی جیهان دادەڕێژرا و مافی بڕیاردانی چارەنووس بۆ زۆربەی نەتەوەكانی ناوچەكە دەستەبەر دەكرا، بەرژەوەندییە سیاسی و ئابوورییەكانی وڵاتانی زلهێز و هاوكێشە ئیقلیمییەكان بوونە ڕێگر لەوەی كورد ببێتە خاوەنی كیانی نێودەوڵەتی و دەوڵەتی سەربەخۆی خۆی. بەپێچەوانەوە، گەلی كورد وەك میراتی دەوڵەتی عوسمانی بەسەر چەند دەوڵەت-نەتەوەیەكی ناوچەكەدا دابەش كرا، كە زۆربەی ئەو دەوڵەتانە لەسەر بنەمای نەتەوەپەرستیی توندڕەو دامەزرابوون. لەو ساتەوە، ناسنامەی كوردی ڕووبەڕووی سڕینەوە بووەتەوە و هەمیشە وەك نەتەوەیەكی "پلە دوو" مامەڵەمان لەگەڵ كراوە. مافە سەرەتاییەكانمان لەسەر خاك و ئاوی خۆمان پێشێل كراوە. ژن، منداڵ، پیر و گەنجی ئێمە بوونەتە قوربانیی گرتن، ئەشكەنجەدان، زیندانیكردن و جینۆسایدە یەك لە دوای یەكەكان. بەكارهێنانی چەكی كیمیایی و كۆكوژ لە دژی خەڵكی سڤیلی ئێمە، پەڵەیەكی ڕەشە بە نێوچەوانی مێژووی مرۆڤایەتییەوە، كەچی زۆرجار وڵاتانی زلهێز لەپێناو پاراستنی بەرژەوەندییە كاتییەكانی خۆیان، چاویان لە ئاست ئەم هەموو تاوانانە داخستووە.
لە ململانێ سیاسییەكاندا، كورد هەمیشە وەك كارتی فشار یان وەك هاوپەیمانێكی كاتی بەكار هێنراوە. هەر كاتێك بەرژەوەندیی وڵاتانی مەزن وا پێویستی كردبێت، باسی مافەكانی مرۆڤ و دیموكراسییان بۆ كورد كردووە، بەڵام كاتێك ململانێكان كۆتاییان هاتووە، كورد وەك قوربانییەك لەبەردەم دەسەڵاتە ستەمكارەكاندا جێ هێڵدراوە. سەرەڕای ئەم هەموو ناپاكی و نادادییە، كورد هەرگیز نەبووەتە سەرچاوەی ترس و تیرۆر بۆ جیهان. بەپێچەوانەوە، ئێمە سەلماندوومانە كە هێزی هەرە كاریگەرین لە تێكشكاندنی توندڕەوی و تیرۆری نێودەوڵەتی. پێشمەرگە و شەڕڤانانی كورد لە جیاتی هەموو جیهان جەنگی داعشیان كرد و سنووریان بۆ تاریكی دانا، ئەمەش نیشانەی ئەوەیە كە كورد كلیلی چارەسەری ئاشتییانە و سەقامگیرییە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
لە كاتی زیادبوونی ئاڵۆزییەكانی نێوان (ئەمریكا-ئیسرائل-ئێران)، جارێكی دیكە گەلی كورد بووەوە بە قوربانیی سەرەكی. لە ڕووی ماددی، مەعنەوی، ئابووری و سیاسییەوە زۆرترین زیانمان بەركەوت، لە كاتێكدا ئێمە وەك نەتەوە لایەنگیری هیچ جەمسەرێكی ئەو شەڕە نەبووین. ئەوەی ئازارەكەی دوو هێندە كرد، لێدوانەكانی (دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا)یە. ناوبراو لە چەندین بۆنە و چاوپێكەوتندا بە شێوەیەكی دوور لە عورفی دیپلۆماسی و سیاسی، وەسفی كوردەكانی كرد. تۆمەتباركردنی نەتەوەیەك كە ژمارەیان لە جیهاندا نزیكەی ١٠٠ ملیۆن كەسە، بەوەی كە "تەنها بۆ پارە شەڕ دەكەن" یان "چەكیان بردووە بۆ خۆیان"، سووكایەتییەكی گەورەیە بە مێژوو و قوربانییەكانی ئەم گەلە. ئەم جۆرە لێدوانانە لەسەر زاری سەركردەی وڵاتێك كە خۆی بە پارێزەری دیموكراسی دەزانێت، زۆر مەترسیدارە.
ئەم جۆرە گشتاندنە لە قسەكردندا، تەنها سووكایەتی نییە، بەڵكو ڕێگەخۆشكردنە بۆ دوژمنانی كورد تا جارێكی دیكە دەستیان بۆ جینۆسایدكردنی ئێمە بچێتەوە. لە ڕووی یاسای نێودەوڵەتییەوە، ئەم گوتارانە پێشێلكردنی ڕوونی "ڕێككەوتننامەی نێودەوڵەتی بۆ نەهێشتنی هەموو شێوازەكانی جیاكاریی ڕەگەزی (ICERD)"ە. بەتایبەتی ماددەی چوارەمی ئەو ڕێككەوتننامەیە دەوڵەتان پابەند دەكات بە قەدەغەكردنی هەر جۆرە پڕوپاگەندەیەك كە سووكایەتی بە گرووپێكی ئیتنی بكات. هەروەها ئەمە پێشێلكردنی ماددەی ٢٠ی "پەیماننامەی نێودەوڵەتیی مافە مەدەنی و سیاسییەكان (ICCPR)"ە، كە هاندانی ڕق و كینەی نەتەوەیی بە تاوان دەناسێنێت. ناكرێت سەرۆكی وڵاتێكی وەك ئەمریكا، كە هاوپەیمانی سەربازیی ئێمە بووە لە دوای ٢٠٠٣ لە جەنگی عێراق و لە جەنگی دژی داعشدا، بەم شێوەیە مامەڵە لەگەڵ كەرامەتی نەتەوەیەكدا بكات. ئەگەر كێشەیەك لە ڕادەستكردنی چەك بە هێزێكی دیاریكراو هەبووە، پێویستە ناوی ئەو لایەنە بهێنرێت، نەك هەموو گەل تۆمەتبار بكرێت.
ئێمە وەك كۆمەڵێك ڕێكخراو و كەسایەتی لە هەرێمی كوردستان، هەمیشە هەوڵمان داوە بنەماكانی مافی مرۆڤ و دیموكراسی بچەسپێنین. بەردەوام ڕەخنەمان لە دەسەڵاتدارانی ناوخۆ گرتووە و داوای ڕێزگرتن لە یاسامان كردووە. بەڵام جێی داخە كە زلهێزەكان هەمیشە لەپێناو بەرژەوەندییەكانیان، پشتگیرییان لەو لایەنە سیاسییانە كردووە كە هۆكاری بێكاری، نادادی و بێمووچەیی خەڵكی كوردستانن. ئێمە لێرەدا نیگەرانیی قووڵی خۆمان لە ئاست بێدەنگیی حكومەتی هەرێمی كوردستان و حیزبە كوردییەكان دەردەبڕین. پێویست بوو ئەوان بە فەرمی و بە توندی وەڵامی ئەو تۆمەتانەی ترەمپیان بدایەتەوە، نەك بابەتەكە بۆ ململانێی ناوخۆیی و حیزبی بەكار بهێنن. بێدەنگی لە ئاست سووكایەتیكردن بە نەتەوە، نیشانەی لاوازیی سیاسی و بێباكی پێشاند دەدات بەرامبەر بە كەرامەتی نیشتمانی.
بۆیە ئێمە وەك نوێنەری بەشێك لە ڕای گشتیی كوردستان، ئەم داواكارییانە ئاڕاستە دەكەین:
یەكەم: پێویستە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لەسەر ئاستی باڵای دامەزراوەیی، داوای لێبوردن لە گەلی كورد بكات. ئەو ناوزڕاندن و بێڕێزییەی بەرامبەر بە كورد كراوە، پێویستە ڕاست بكرێتەوە و بە ڕوونی ئاماژە بەوە بكرێت كە كورد هاوبەشێكی ستراتیژی و گرنگی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتییە، نەك كۆمەڵێك "بەكرێگیراو".
دووەم: داوا لە حكومەتی هەرێمی كوردستان و سەرۆكایەتیی هەرێم دەكەین، لە ڕێگەی كەناڵە دیپلۆماسییەكانەوە هەڵوێستێكی فەرمی و جدییان هەبێت. ناكرێت لە ئاست سووكایەتیكردن بە شكۆی نەتەوەیی بێدەنگ بن.
سێیەم: داوا لە هەموو لایەنە سیاسییەكانی هەر چوار پارچەی كوردستان دەكەین، بێدەنگی بشكێنن و یەكدەنگ بن لە دژی هەر جۆرە گوتارێكی ڕەگەزپەرستانە كە دژی كورد بەكار دەهێنرێت. پێویستە بەرژەوەندیی باڵای نەتەوەیی بخەنە سەرووی بەرژەوەندیی حیزبی.
چوارەم: داوا لە وڵاتانی ئەورووپا، ڕێكخراوە نێودەوڵەتییەكان و ئەو كەسایەتییە جیهانییانە دەكەین كە دۆستی كوردن، بێنە دەنگ. بێدەنگی لە ئاست تاوانباركردنی میللەتێكی ستەملێكراو، دەبێتە هۆی شەرعیەتدان بە زوڵمی زیاتر. ئێمە داوا دەكەین ڕێز لە مێژوو و قوربانییەكانی كورد بگیرێت و وەك نەتەوەیەكی خاوەن ماف مامەڵەمان لەگەڵ بكرێت.
ئەم پەیامە دەنگی هەزاران مرۆڤی خەمخۆر و ئازادیخوازە كە دەیانەوێت ڕاستییەكان بگاتە جیهان. ئێمە چاوەڕێی وەڵامی جدی و كردەیی لە لایەنە پەیوەندیدارەكان دەكەین تاوەكو چیتر كەرامەتی نەتەوەیەك نەبێتە قوربانیی یارییە سیاسییەكانی سەركردە بێباكەكان.
فیدراسیۆنی ڕێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی
٢٣ ئایاری ٢٠٢٦